RSS

Udział programu LEADER w rozwoju wsi węgierskiej

15 Gru

1. Wygląd rolnictwa na Węgrzech w latach 90-tych XX wieku.
Tuż po przemianach w 1989 roku udział produkcji rolniczej w tworzeniu dochodu narodowego wynosił blisko 20%. Duże zyski przynosiła też produkcja sprzętu rolniczego.
Rolnictwo węgierskie było wysoko rozwinięte (jak na realia państwa z byłego obozu socjalistycznego) i należało do światowej czołówki. Zaspokajając w całości potrzeby rynku wewnętrznego, eksportowane były surowce rolne i artykuły żywnościowe. Ponad 65% zasiewów obejmowały zboża (6,5 mln ton pszenicy w r. 1985). Uprawiano też winorośl, tytoń i słoneczniki. Hodowla dostarczała ponad 45% wartości produkcji rolnej (głównie trzoda chlewna i bydło).
Od 1990 następował powolny proces prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz tworzenie prywatnych gospodarstw rolnych w wyniku parcelacji gospodarstw państwowych.
Rolnictwo podlegało zasadniczym przemianom od czasu upadku ustroju socjalistycznego, chociaż jeszcze w 1993 roku 3% wszystkich gospodarstw stanowiło własność państwa, a 47% było spółdzielczych.
Węgry w połowie lat 90-tych były nadal krajem samowystarczalnym pod względem produkcji żywności. 57% powierzchni kraju zajmowały ziemie orne, a łąki i pastwiska stanowiły 13%. Dzięki dobrym warunkom pogodowym dolina Dunaju należy do bardzo wydajnych rolniczo obszarów. Uprawia się tu kukurydzę, pszenicę, jęczmień, żyto, owies, buraki cukrowe i słoneczniki, a również ryż. Uprawa warzyw i owoców dominuje na południu Węgier. Winnice, z których pochodzą wina przeznaczone także na eksport przeważają w okolicach miasta Pécs, nad Balatonem i w okolicach rzeki Tisza. Świnie i drób hoduje się w całym kraju, a owce i bydło na mniej żyznych terenach – wyżynnych i piaszczystych.

2. Węgry przed wejściem do programu LEADER.
Węgry zaczęły przygotowywać się do wdrażania programu LEADER+ jeszcze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej.

Istniejące problemy obszarów wiejskich na Węgrzech na przełomie XX i XXI wieku zostały spotęgowane przez erozję społeczności na obszarach wiejskich, brak współpracy i partnerstwa między administracją publiczną, przedsiębiorstwami i społeczeństwem wiejskim. Społeczności obszarów wiejskich były zwykle słabo zorganizowane, działanie wspólnoty było okazyjne, a regiony nie posiadały cech charakterystycznych i własnej tożsamości.
Wszelkie oddolne inicjatywy na rzecz rozwoju były sporadyczne. Dlatego też wykorzystanie i rozwój wewnętrznych źródeł odbywał się na niskim poziomie. Brak doświadczenia, wiedzy i innowacji w zakresie przygotowywania programów i projektów był ogólnie widoczny.

Przed przystąpieniem do Wspólnoty, w ramach Programu Operacyjnego Rozwoju Rolnictwa i Wsi, prowadzone były na terenie Węgier dwa pilotażowe programy rozwoju obszarów wiejskich, których ogólnym celem było zapewnienie niezbędnych umiejętności i doświadczeń wśród społeczności wiejskich w celu wdrożenia i rozwijania programu LEADER+ w rozwoju lokalnym. Założeniem obu programów było wdrożenie zintegrowanej strategii rozwoju obszarów wiejskich na szczeblu lokalnym poprzez partnerstwa lokalne.

  • Mikroregionalne Programy dla Rolnictwa i Rozwoju Wsi (1999-2002)

Program został sfinansowany ze środków krajowych, a łączny budżet wyniósł 5,5 mln euro. Każdy z uczestniczących regionów, w zależności od liczby mieszkańców i gminy, otrzymał około 24 000 euro na rozwój swojej strategii i programu.
Całe Węgry zostały zaangażowane w działania mające na celu odpowiednie podejście do planowania i wzmacniania partnerstw lokalnych. Ponadto mikrogrupy regionalne mogły ubiegać się od finansowanie swoich projektów. Ze wszystkich zgłoszonych wybrano 190 grup. Zostały one wybrane przez zespół ekspertów powołanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich we współpracy z VÁTI – Urzędem Naturalnego Rozwoju Wsi.
Wśród głównych wyników programu można wymienić:

  • przygotowanie lokalnych planów rozwoju stowarzyszeń wiejskich na poziomie mikro-regionalnym,
  • przygotowanie regionalnych planów rozwoju (z wyłączeniem fazy realizacji, która nie była finansowana),
  • lokalne inicjatywy, które opracowano w celu wzmocnienia partnerstwa lokalnego i zarządzania tym partnerstwem.
  • Program Celowy Rozwoju Obszarów Wiejskich: program pilotażowy typu Leader (2001-2004)

Całkowity budżet programu wynosił 1,7 mln euro, które pochodziło z budżetu krajowego. Każda grupa mogła otrzymać do 120 000 euro. W ramach programu wykonano działania, mające na celu przygotowanie przyszłych działań LEADER+: przeprowadzono analizy sytuacji regionalnej, wdrożono lokalne strategie oraz stworzono sieci współdziałania.
Wstępnie wybrano 40 grup, które w swoich działaniach obejmowały działania na rzecz rodzin wielodzietnych, ludzi młodych oraz ludności romskiej. Ostatecznie w programie wzięło udział 14 lokalnych grup działania, którym przyznano pieniądze.

3. Program LEADER na Węgrzech.
Węgry to jedno z „nowych” państw UE, które realizuje działania programu LEADER+ w ramach Funduszy Strukturalnych.
W ramach pierwszego okresu programowania (lata 2004-2006) Węgry wdrożyły Krajowy Plan Rozwoju realizowany przez 5 Programów Operacyjnych. Inicjatywa LEADER+ stała się częścią działań Programie Operacyjnym Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich, którego realizatorem jest Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Działania programu LEADER+ rozpoczęły się w 2005 r. jako jedno z działań węgierskiego Programu Operacyjnego Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (FVM – AVOP) i jako naturalna kontynuacja przeprowadzonych programów pilotażowych.

Wdrażanie programu LEADER+ na Węgrzech oparto o przygotowany jeszcze w drugiej połowie 2004 roku kompleksowy program przygotowawczy dla wszystkich organizacji społecznych i stowarzyszeń.

W celu zwiększenia świadomości i wiedzy na temat inicjatywy LEADER+ wśród ludności wiejskiej oraz przygotowania potencjalnych Lokalnych Grup Działania do składania wniosków, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich zorganizowało szerokie wsparcie techniczne dla szkoleń skierowanych do przyszłych wnioskodawców. W maju 2005 roku w celu wdrożenia projektu zorganizowano krajowy dzień mobilizacji. Program LEADER+ spotkał się wówczas z ogromnym zainteresowaniem na Węgrzech. W następstwie dnia mobilizacji około 300 potencjalnych LGD wyraziło swoje zainteresowanie uczestnictwem w programie.

Realizacji programu LEADER na Węgrzech sprzyjało wiele czynników, takich jak korzystne uwarunkowania geologiczne, przyrodnicze i ekologiczne, ogromna rola rolnictwa w społeczeństwie oraz fakt, iż Węgry to jedyny kraj pośród nowych Państw Członkowskich, który jest eksporterem netto produktów rolniczych.

Rozpoczęto wówczas dwustopniowy proces selekcji LGD do udziału w programie.

Pierwszym etapem była selekcja wstępna, która rozpoczęła się w czerwcu 2005 roku i poprzedzona była kolejnymi licznymi szkoleniami przeprowadzonymi w całym kraju. Ostatnim dniem zgłaszania projektów przez LGD w ramach selekcji wstępnej był 1 sierpnia 2005 roku. Zgłoszenia nadesłało 186 LGD (powstałych na podstawie porozumień partnerskich pomiędzy lokalną władzą, społeczeństwem i przedsiębiorcami), co stanowiło około 1/3 populacji Węgier. Mimo, iż czas na stworzenie trwałych grup mikroregionalnych był krótki, ogólny poziom składanych wniosków (już w lipcu 2005 roku LGD miały złożonych około 3000 kompletnych wniosków) był bardzo wysoki. Świadczy o tym to, że projekty wszystkich 186 LGD zostały pozytywnie zaopiniowane.

We wrześniu 2005 roku Departament Zarządzania przy Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wiejskich nominował członków Komitetu Sterującego LEADER+. Do drugiego – ostatecznego etapu selekcji – Departament Zarządzania, uwzględniając sugestie Komitetu Sterującego, zaprosiło 108 LGD.

LGD, które przeszły do drugiego etapu, zostały zapewnione dodatkowe szkolenia uzupełniające oraz potrzebne wsparcie. W listopadzie i grudniu 2005 roku wstępnie wybrane LGD wzięły udział w licznych konferencjach, warsztatach i forach dyskusyjnych.

Głównym celem węgierskiego rządu oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich było na tym etapie efektywne wykorzystanie pieniędzy przyznanych budżetowi programu LEADER na Węgrzech. W związku z tym, iż dotychczas wybrane projekty 108 LGD nie wykorzystałyby budżetu, pod koniec października 2005 roku LGD dano możliwość publikacji wezwania do składania dodatkowych wniosków o dofinansowanie, a proces składania ofert został ostatecznie zakończony pod koniec 2005 roku. Nawiązanie nowych kontaktów, jak również współpraca grup węgierskich ze znanymi już podobnymi grupami w Europie, pozwoliło przygotować wnioski na wysokim poziomie.

13 marca 2006 roku wybrane zostały węgierskie LGD, które stały się beneficjenci krajowego programu LEADER+, którego budżet sięgnął 19 milionów euro. Ostatecznie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich wybrało 67 LGD (każda LGD otrzymała ok. 360 000 – 400 000 euro).

Już na tym etapie LGD z różnych europejskich krajów (m.in. Francji, Hiszpanii, Niemiec, Szwecji, Danii i Wielkiej Brytanii) wyraziły zainteresowanie współpraca z węgierskimi LGD. Natomiast LGD ze Słowacji i Rumunii napłynęły informacje o chęci skorzystania przez te kraje z węgierskich doświadczeń.

Aby wspierać LGD we wdrażaniu swoich planów i projektów na terenach wiejskich oraz aby umocnić współpracę pomiędzy regionami i współpracę obszarów przygranicznych powołano Stowarzyszenie „LEADER Hungária”. „LEADER Hungária” utrzymuje stały kontakt ze wszystkimi LGD oraz agencjami rolniczymi w 17 komitatach na Węgrzech w celu właściwego odpowiadania na aktualne potrzeby i problemy regionalne. „LEADER Hungária” wspiera także lokalne grupy, które nie otrzymały dotacji w pierwszym programie LEADER+ Celem wsparcia jest przede wszystkim podtrzymanie trwałości powstałych partnerstw i przygotowanie ich do kolejnego programu LEADER.

Aktualnie trwa dopracowywanie Planu Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich do kolejnego okresu programowania LEADER. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, „Krajowe Centrum LEADER” oraz „LEADER Hungária” blisko ze sobą współpracują, aby włączyć więcej społeczności wiejskich w program LEADER. Zgodnie z postanowieniami węgierskiego rządu w latach 2007-2013 na program LEADER na Węgrzech przeznaczone zostanie od 5% do 5,5% środków poświeconych na rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich (co daje trzykrotnie większą dotacje od dostępnej w latach 2004-2006). Oznacza to, że budżet w latach 2007-2013 będzie wynosił od 220 do 260 mln euro.

Większy budżet przeznaczony na program LEADER w następnym okresie programowania, pozwoli lepiej odpowiedzieć na ogromne zainteresowanie programem i wesprzeć większą liczbę grup.

4. Realizacja programu LEADER w latach 2007-2013
W ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na Węgrzech Węgierskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich prowadzi od drugiej połowy 2007 roku działania wdrażające Oś 4 LEADER (kolejne programowanie LEADER) na Węgrzech.

Główne założenia tej osi na Węgrzech to dalsza realizacja programu LEADER, zwłaszcza rozwijanie lokalnych strategii rozwoju, projektów współpracy, funkcjonowania LGD, nabywania umiejętności i aktywizacja społeczności.

Ogłoszenie planów wdrożenia kolejnej fazy programu LEADER na lata 2007-2013 spotkało się na Węgrzech z entuzjazmem. Od początku było wiadomo, iż faza ta przyniesie kolejną możliwość rozwoju obszarów wiejskich oraz rozszerzenia sieci współpracy społeczności lokalnych z administracją i przedsiębiorcami. Potwierdzone zostało także to, iż budżet nowej fazy programu LEADER będzie 6-10 razy większy niż budżet fazy LEADER + realizowanej w latach 2004-2006 (czyli około 3-5 mln euro na projekty jednej LGD).

Rejestracja chętnych LGD zaczęła się we wrześniu 2007 roku. Pierwszy etap rejestracji, w którym zarejestrowano pierwsze LGD trwał do 20 września 2007 roku. Drugi etap, w którym zwiększano liczbę LGD skończył się 10 października 2007 roku. Pierwsza faza naboru wniosków od LGD została ogłoszona przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich pod koniec października 2007 roku.

Wybrane LGD otrzymały możliwość przygotowania lokalnych strategii rozwoju. Ostateczny wybór LGD, w którym kryterium była lokalna strategia rozwoju, został planowany na przełomie lutego i marca 2008 roku.

Bazując na doświadczeniach z wyboru LGD w 2005 roku zmianie uległy niektóre uregulowania prawne dotyczące LGD. W momencie realizacji lokalnej strategii rozwoju LGD musiała mieć formę prawną, powinna mieć charakter organizacji nonprofitowej o kapitale początkowym wysokości 1 mln forintów.

5. Ciekawsze projekty w ramach programu LEADER realizowane na Węgrzech.
O wartości Leadera stanowi wiele cennych inicjatyw i projektów.

  • European Taste Trail Network /Europejska Sieć Drogi Smaku

Jest to projekt międzynarodowy, który ma na celu waloryzację i promocję produktów lokalnych oraz dziedzictwa kulturalno-społecznego terenów wiejskich. Zakłada aktywną współpracę międzynarodową lokalnych samorządów i organizacji na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.
Projekt rozpoczęła toskańska LGD w 2006 roku. Dotychczas członkami projektu jest 8 LGD z 8 państw: Włoch, Hiszpanii, Walii, Irlandii, Czech, Węgier (Magyar Kulturális Intézet), Grecji i Polski.

  • Działania Grupy Wyszehradzkiej w ramach programu LEADER

W marcu 2005 roku na Słowacji miało miejsce spotkanie, mające na celu zainicjowanie współpracy między krajami Grupy Wyszehradzkiej czyli Czech, Słowacji, Węgier i Polski oraz Słowenią w zakresie rozwoju obszarów wiejskich opartego o lokalne partnerstwa wzorowane na inicjatywie wspólnotowej LEADER.
Już w 2004 roku pojawił się pomysł, aby kraje wyszehradzkie (do których dołączono podobną kulturowo Słowenię) wymieniały się doświadczeniami w zakresie tworzenia partnerstw lokalnych oraz wdrażania działań typu LEADER.
Na spotkaniu ustalono wspólny plan działania wybranych LGD w sieci Grupy Wyszehradzkiej i Słowenii.
Konferencja „LEADER w nowych krajach członkowskich” w Tihany (październik 2006)

  • Seminarium w Hőgyész (2007)

W dniach 7-9 marca 2007 roku, w miejscowości Hőgyész (rejon Tolna), na Węgrzech odbyło się seminarium poświęcone realizacji Programu LEADER w krajach UE oraz tematyce promocji produktów regionalnych i tradycyjnych. Organizatorem spotkania było biuro Węgierskiej Sieci Leader (Hungarian Leader Center).
W seminarium wzięło udział ponad 100 zaproszonych gości reprezentujących głównie węgierskie Lokalne Grupy Działania (na Węgrzech działa ich 70), z których pięć zaprezentowało swoje projekty. Obecni byli również przedstawiciele Węgierskiego Ministerstwa Rolnictwa, a także goście zagraniczni.
W czasie seminarium zaprezentowano najciekawsze projekty węgierskie, również w trakcie wizyt terenowych w okolicznych LGD (zwiedzanie winiarni, muzeów regionalnych, etc.), przedstawiono problemy związane z realizacją Leadera na Węgrzech i w UE, dyskutowano kwestie związane z marketingiem produktów tradycyjnych i regionalnych, oraz zastanawiano się nad możliwością ściślejszej, międzynarodowej współpracy Lokalnych Grup Działania, w tym również nad kierunkami współpracy pomiędzy LGD z Polski i Węgier.

  • Seminarium w Kozárd (2009)

Seminarium, które odbyło się w Kozárd w dniach 18-19 września 2009 roku zostało poświęcone projektowi wymiany idei i doświadczeń dla współpracy terytorialnej i międzynarodowej w ramach Nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na Węgrzech 2007-2013. Część konferencji została poświęcona pokazaniu problemów, jakie pojawiły się w 2005 roku z pierwszym wdrożonym programem LEADER+. Wskazano, że w momencie, gdy stał się on jednym z programów AVOP (Programów Operacyjnych Rozwoju Rolnictwa i Wsi) stracił nieco swojej własnej tożsamości. Ponadto wykazano czasem niezwykle trudne i skomplikowane procesy realizacji projektów w ramach programu LEADER oraz długie opóźnienia w płatnościach na rzecz beneficjentów (LGD). Powodowało to frustrację wśród beneficjentów oraz rozczarowana koordynatorów.
Festiwal kultury, turystyki i produktów regionalnych European LEADER EXPO w Budapeszcie (marzec 2010).

Bibliografia:
[1] Wydanie specjalne „Nowych Czasów” – Polityczny Atlas Świata [w:] Węgry, pod red. Haliny Kowalczyk, Warszawa 1989
[2] Świat wiedzy, Tom 7 – Atlas Świata [w:] Węgry
PROGRAM ROZWOJU ROLNICTWA ORAZ OBSZARÓW ROLNICZYCH dla lat 2004-2006, Węgierskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, Budapeszt 2005
Leader+ Observatory Contact Point [w:] Leader+ type activities in HUNGARY, Węgierskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, Bruksela/Budapeszt 2007
LEADER+ na Węgrzech (na podst. LEADER Hungária), Dénes Bodnár
Flash News 37 [w:] Węgry, Obserwatorium LEADER+, 2006
Flash News 40 [w:] Węgry, Obserwatorium LEADER+, 2006
Flash News 47 [w:] Węgry, Obserwatorium LEADER+, 2006

Advertisements
 
Dodaj komentarz

Opublikował/a w dniu 15 grudnia 2009 w Politechnika

 

Tagi: , , , , , , , , , , , , , , , ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

 
%d blogerów lubi to: